VAKSİN BEYİNƏ GEDƏN ASILILIĞI BLOKLAYACAQ

Braziliyalı alimlər narkotik asılılığının müalicəsi üçün dünyada ilk vaksin hesab olunan “Calixcoca” preparatını hazırlayıb. İlkin sınaqlar zamanı vaksin heyvanlar üzərində müsbət nəticələr göstərib və hazırda insanlar üzərində klinik sınaqlara hazırlaşır.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, Calixcoca immun sistemini kokain molekullarına qarşı anticisimlər istehsal etməyə sövq edir. Bu anticisimlər narkotik maddənin beyinə çatmasının qarşısını alır və nəticədə istifadəçi kokain qəbul etdikdə eyforiya hiss etmir. Layihənin koordinatoru, psixiatr Frederiko Qarsiyanın sözlərinə görə, əgər preparat tənzimləyici qurumlar tərəfindən təsdiqlənərsə, bu, asılılığının vaksin vasitəsilə müalicə olunduğu ilk hal olacaq.
Tədqiqatçılar bildirib ki, vaksin laboratoriyada hazırlanmış kimyəvi birləşmələrdən ibarətdir, istehsalı nisbətən ucuzdur və xüsusi saxlanma şəraiti tələb etmir. Heyvanlar üzərində aparılan sınaqlarda ciddi yan təsirlər müşahidə edilməyib. Alimlər hesab edir ki, yeni vaksin reabilitasiya prosesində olan insanlara yenidən narkotik istifadəsinə qayıtma riskini azaltmaqda kömək edəcək.

Avropanın bir sıra ölkələrində həkimlər əməkhaqlarının artırılması, iş şəraitinin yaxşılaşdırılması və peşələrinin daha yüksək qiymətləndirilməsi tələbi ilə etiraz aksiyalarında iştirak edib.

Bu, maaşlarla bağlı uzun müddətdir davam edən mübahisələr çərçivəsində təşkil olunan 16-cı etiraz aksiyasıdır.
Həkimlər bildirib ki, son illərdə maaş artımlarına baxmayaraq, inflyasiya səbəbindən onların real gəlirləri azalıb.

Eyni zamanda yüksək tələbə kreditləri və ağır iş yükü gənc mütəxəssislərin xaricə köçməsinə səbəb olur.
Oxşar narazılıqlar Almaniya, İspaniya və Portuqaliyada da müşahidə edilir. Almaniyada həkimlər 12 ay ərzində əməkhaqlarının 8 faiz artırılmasını tələb edir.

İspaniyada isə tibb işçiləri iş həftəsinin 35 saatla məhdudlaşdırılmasını və həkimlər üçün ayrıca əmək qanunvericiliyinin qəbulunu istəyirlər.

Portuqaliyada həkimlər aşağı maaşlar, kadr çatışmazlığı və artan iş yükünün səhiyyə sistemini böhran vəziyyətinə gətirdiyini bildirir.
Mütəxəssislər hesab edir ki, bu etirazlar Avropa səhiyyə sistemlərində uzun illərdir yığılan problemlərin daha açıq şəkildə üzə çıxmasına səbəb olub.

Müasir dünyada uşaqların bir qismi artıq çəki ilə mübarizə aparır, digər qismi isə qida çatışmazlığı problemi ilə qarşılaşır. Mütəxəssislər bu vəziyyəti “ikiqat qidalanma yükü” adlandırır və problemin həllində məktəblərin rolunu xüsusi vurğulayırlar.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının verdiyi məlumata görə, 2025-ci ildə məktəb yaşlı uşaqlar və yeniyetmələr arasında piylənmədən əziyyət çəkənlərin sayı 188 milyon nəfərə çatıb ki, bu da onların dünya üzrə ümumi sayının təxminən onda birini təşkil edir. Bu göstərici tarixdə ilk dəfə olaraq bədən çəkisi normadan aşağı olan uşaqların sayını üstələyib.
ÜST məktəbləri, uşaqların sağlam qidalanmasının təmin edilməsinə daha çox diqqət ayırmağa çağırır. Qurum hesab edir ki, məktəb mühiti sağlam qidalanma vərdişlərinin formalaşdırılmasında və həm piylənmənin, həm də qida çatışmazlığı probleminin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır.

Kanadada həkimlər nadir və mürəkkəb əməliyyat sayəsində 20 ilə yaxın görmə qabiliyyətini itirmiş kişinin görmə qabiliyyətini bərpa edib. 34 yaşlı Brent Çepmen yeniyetmə yaşlarında qəbul etdiyi ibuprofen dərmanına qarşı ağır reaksiya nəticəsində görmə qabiliyyətini demək olar ki, tam itirib. O, 27 gün komada qalıb, bir gözünü isə infeksiya səbəbindən itirib.

İllər ərzində ona təxminən 50 əməliyyat, çoxsaylı buynuz qişa transplantasiyaları edilsə də, nəticə uğurlu olmayıb. Son çarə kimi həkimlər “gözdə diş” adlanan osteo-odonto-keratoprotez əməliyyatına qərar verib. Prosedur zamanı xəstənin köpək dişi çıxarılıb, xüsusi şəkildə yonularaq içinə optik linza yerləşdirilib və bir müddət yanaq toxumasında saxlanılıb. Daha sonra həmin konstruksiya zədələnmiş gözə implantasiya olunub.

Əməliyyatı həyata keçirən oftalmoloq Qreq Moloni bildirib ki, diş toxuması orqanizm tərəfindən qəbul olunduğu üçün bu üsul ağır hallarda ən effektiv variant sayılır. Çepmenin hazırda görmə səviyyəsi 20/30 faizdir. O, illər sonra ilk dəfə şəhərin mənzərəsini, yaxınlarının simasını və uşaqları aydın görə bildiyini deyib.

Cərrahi müdaxilə olmadan dəri xərçəngi müalicəsində yeni texnologiya hazırlanıb. Alimlər melanoma kimi ən aqressiv dəri xərçəngi növlərini sağlam toxumalara zərər vermədən məhv edə bilən “ağıllı yamaq” təqdim edib. Yeni üsul lazer enerjisi və xüsusi materiallarla işləyən elastik tibbi yamaq vasitəsilə xərçəng hüceyrələrini hədəf alır.

Yamağın tərkibində lazerlə işlənmiş qrafen və silikon polimer daxilində yerləşdirilmiş mis oksidi komponentləri var. Normal vəziyyətdə passiv qalan cihaz aşağı güclü lazerlə aktivləşir. Temperatur 42 dərəcəyə çatdıqda yamaq kontrollu şəkildə mis ionları ifraz edir. Bu ionlar şiş hüceyrələrinin daxilində güclü oksidativ stres yaradaraq onları məhv edir, sağlam toxumalara isə təsir göstərmir.

Laboratoriya heyvanları üzərində aparılan sınaqlarda cəmi 10 gün ərzində melanoma şişlərinin 97 faiz kiçildiyi müəyyən olunub. Bundan əlavə, texnologiyanın immun sistemini aktivləşdirərək xərçəngin digər orqanlara yayılmasının qarşısını aldığı bildirilib.

UZMAN TERAPEVT XƏBƏRDARLIQ EDİR

Uzm. terapevt Əfsanə Bayramova arıqlama dərmanlarının vurulma qaydasını açıqlayıb.
Həkim evdə, həkim müayinəsi olmadan arıqlama dərmanlarına başlamağın fəsadlarını da vurğulayıb.
Tiroid vəzidə bir düyün varsa, arıqlama dərmanları vəziyyəti kəskinləşdirir, deyə Əfsanə Bayramova xəbərdarlıq edib.
Uzman həkim arıqlama iynələrinin effektivliyindən də bəhs edib.
Sonda həkim bu iynələrdən istifadə edərək arıqlayan pasiyentlərinin məmnunlugu ilə bağlı çoxsaylı təşəkkürlər aldığını da vurğulayıb.

Uzm. terapevt Əfsanə Bayramovanın arıqlama iynəıləri ilə bağlı çıxışını bu videodn izləyə bilərsiniz. 

Uzm.Dr. Əfsanə Bayramova

Alimlər fotoфармакologiya adlanan yeni müalicə üsulunun gələcəyin dəqiq tibbində mühüm rol oynaya biləcəyini bildirirlər. Bu yanaşma işığa həssas maddələr vasitəsilə dərmanların aktivliyini idarə etməyə imkan verir. Beləliklə, preparatlar yalnız müəyyən toxuma və ya hüceyrədə aktivləşdirilir, sağlam sahələrə təsir minimuma endirilir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, yeni texnologiya ənənəvi dərmanların yaratdığı yan təsirləri və toksikliyi azaltmağa kömək edə bilər. Fotoaçar və fotomühafizəli preparatlar xüsusi işıq dalğalarının təsiri ilə aktiv və ya qeyri-aktiv vəziyyətə keçirilir. Son araşdırmalarda görünən və yaxın infraqırmızı işıqla işləyən sistemlərin daha təhlükəsiz və toxumalara daha yaxşı nüfuz etdiyi göstərilib.
Texnologiya xüsusilə nevrologiya və onkologiya sahəsində diqqət çəkir. Tədqiqatçılar işıq vasitəsilə beyin reseptorlarını dəqiq idarə etməyə, həmçinin şiş toxumasında dərmanı lokal aktivləşdirməyə nail olublar. Bu yanaşma sağlam hüceyrələrin zədələnməsi riskini azalda bilər.
Bununla yanaşı, klinik tətbiq üçün xüsusi optik avadanlıqların tələb olunması və işığın dərin toxumalara çatdırılması hələ də əsas problemlərdən sayılır.
Mənbə: AZoLifeSciences, 22 may 2026

Süni intellekt vasitəsilə dərman hazırlanmasını sürətləndirmək məqsədilə 2,1 milyard dollar investisiya cəlb edilib.

“Isomorphic Labs” şirkəti “Google DeepMind” layihəsi əsasında yaradılıb və ona Nobel mükafatı laureatı Demis Hassabis rəhbərlik edir.

Şirkətin hazırladığı “IsoDDE” adlı süni intellekt sistemi zülalları, molekulları və xəstəliklərin biologiyasını ənənəvi üsullardan daha sürətli analiz edir. Məqsəd yeni dərmanların hazırlanma müddətini illərlə qısaltmaq və müalicələrin bazara çıxmasını sürətləndirməkdir.

Hazırda şirkət iri farmasevtik şirkətlərlə əməkdaşlıq edir. Bu tərəfdaşlıqlar süni intellekt texnologiyalarına marağın artdığını göstərir.

Rusiyada kolorektal xərçəngə qarşı hazırlanmış “Onkopept” adlı vaksin ilk dəfə xəstələr üzərində tətbiq olunmağa başlayıb. Federal Tibbi-Bioloji Agentliyin rəhbəri Veronika Skvortsova bildirib ki, artıq ilk 5 pasiyent vaksini qəbul edib və müalicə prosesi davam edir. Onun sözlərinə görə, preparat təhlükəsizdir və xəstələr tərəfindən yaxşı qarşılanıb. İlk vaksinasiya olunan pasiyent artıq preparatın 6 dozasını alıb.
Məlumata görə, vaksin hər xəstə üçün fərdi qaydada hazırlanır və pasiyentin genetik materialı əsasında istehsal edilir. Hazırda daha 35 nəfər vaksinasiya növbəsindədir. Xəstələrin müraciəti üçün xüsusi internet portalı fəaliyyət göstərir və müraciətlərdən sonra onkoloqlar
5 iş günü ərzində konsilium keçirərək vaksinin tətbiqinə ehtiyac olub-olmadığını müəyyənləşdirir.
Qeyd edək ki, “Onkopept” vaksininin kliniki praktikada istifadəsinə 2025-ci ilin noyabrında icazə verilib, ilk pasiyentə isə preparat 2026-cı ilin martında vurulub.

Bəzi futuristlər və uzunömürlülük sahəsində çalışan tədqiqatçılar yaxın onilliklərdə insan ömrünün kəskin uzana biləcəyini iddia edirlər. Hətta bəzi proqnozlarda orta yaşam müddətinin 2040-cı ilə qədər 250 ilə çata biləcəyi qeyd olunur. Lakin alimlər bunun hələ elmi konsensus olmadığını və daha çox nəzəri fərziyyə sayıldığını vurğulayırlar.
Harvard Universitetinin genetika professoru David Sinclair yaşlanmanın əsas səbəblərindən birinin hüceyrələrin epigenetik məlumat itkisi olduğunu bildirir. “Nature Aging” jurnalında dərc olunan araşdırmada yaşlanmanın qismən geri çevrilməsi imkanlarından bəhs edilir.
Futurist Ray Kurzweil isə “longevity escape velocity” adlanan nəzəriyyəni müdafiə edir. Bu yanaşmaya görə, tibbin inkişaf sürəti insanın yaşlanma tempini üstələyə bilər.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, süni intellekt, gen terapiyası və hüceyrə yenilənməsi sahəsində böyük irəliləyişlər olsa da, hazırda insanların 250 il yaşayacağını təsdiqləyən elmi sübut yoxdur. Statistik araşdırmalar isə insan ömrünün nəzəri olaraq 130 ildən yuxarı ola biləcəyini göstərir.

Mütəxəssislər bildirir ki, kişidə hamiləlik testinin müsbət nəticə göstərməsi nadir hallarda ciddi sağlamlıq probleminin əlamətidir. Adətən hamiləlik testləri sidikdə və ya qanda insan xorionik qonadotropin hormonun olub-olmadığını müəyyən edir. Bu hormon əsasən hamiləlik zamanı yaranır.
Lakin bəzi hallarda xaya xərçəngi olan kişilərdə də bu hormon yüksək ola bilər. Buna görə də kişinin etdiyi hamiləlik testində iki xəttin görünməsi mümkün sayılır. Həkimlər qeyd edir ki, bu cür nəticə əldə edən şəxslər mütləq tibbi müayinədən keçməlidir.
Mövzu 2012-ci ildə sosial şəbəkələrdə yayılan hadisədən sonra geniş müzakirə olunub. Belə ki, bir kişi zarafat məqsədilə sevgilisinə məxsus hamiləlik testindən istifadə edib və nəticə müsbət çıxıb. Daha sonra xəstəxanada aparılan müayinələr zamanı onda xayanın erkən mərhələli şişi aşkar edilib və vaxtında müalicə olunub.

Normal hava şəraitində gündə 5 fincana qədər kofe içmək əksər insanlar üçün təhlükəli sayılmır və hətta bəzi tədqiqatlara əsasən ürək-damar xəstəlikləri riskini azaldır. Lakin isti havalarda kofe istehlakına daha diqqətli yanaşmaq lazımdır. Rusiyalı kardioloq Anastasiya Fomiçeva bildirir ki, kofe sidikqovucu təsir göstərdiyi üçün orqanizmdə maye itkisini artıra bilər və bu da susuzlaşma riskini yüksəldir. Buna görə də yayda kofe içildikdə mütləq əlavə olaraq kifayət qədər təmiz su qəbul etmək vacibdir.
Həkimin sözlərinə görə, isti havada ümumiyyətlə isti içkilər bədən temperaturunun tənzimlənməsinə kömək etsə də, kofe bu baxımdan doğru seçim deyil. Kofein mərkəzi sinir sistemini stimullaşdıraraq gümrahlıq yaradır, lakin ürək ritminə ciddi mənfi təsir göstərmir, arterial təzyiqdə isə yalnız qısa müddətli və cüzi artım müşahidə olunur.

"Insanoğlunu nəslini kosmosda artırmaq mümkündürmü?" sualına cavab tapmaq məqsədilə Çinli alimlər Tyanqun (Tiangong) kosmik stansiyasına süni insan embrionları göndərib.

Pilotsuz yük aparatı vasitəsilə orbitə çatdırılan bu embrionlar çəkisizlik və radiasiyanın insan inkişafına təsirini öyrənmək üçün hazırlanan bioloji eksperimentin əsasını təşkil edir.

Tədqiqatçıların əsas hədəfi mayalanmadan sonrakı 14-21-ci günlər arasındakı kritik dövrü müşahidə etməkdir.

Məhz bu mərhələdə insan orqanları formalaşmağa başlayır. Alimlər bu prosesi ilk dəfə olaraq Yerdən kənar laboratoriyada izləyirlər.

Tyanqun stansiyasında inkişaf prosesi tamamlandıqdan sonra nümunələr dondurulacaq və hərtərəfli analiz üçün Yerə gətiriləcək.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının baş direktoru Tedros Qebreyesus Konqo Demokratik Respublikası və Uqandada yayılan Ebola virusunun ciddi narahatlıq doğurduğunu açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, indiyədək 130-dan çox insan həyatını itirib, 500-dən artıq yoluxma halı qeydə alınıb. Xəstəliyin sürətlə yayılması və münaqişə bölgələrində minlərlə insanın köçkün vəziyyətinə düşməsi epidemiya riskini daha da artırır.
Virusun paytaxt Kampala, Qoma və Bunia kimi iri şəhərlərdə aşkarlanması təhlükəni daha da böyüdüb. Həkimlər arasında yoluxma hallarının qeydə alınması isə virusun tibb müəssisələrində də yayıldığını göstərir.
Məlumata görə, epidemiyaya səbəb olan Bundibuqyo ştamına qarşı hazırda təsdiqlənmiş peyvənd və ya xüsusi müalicə üsulu yoxdur. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzi müalicə üçün monoklonal anticisim terapiyası üzərində işləyir.
Müharibə, aclıq və humanitar yardım çatışmazlığı bölgədə vəziyyəti daha da ağırlaşdırıb. ÜST bildirib ki, Ebola yüksək hərarət, halsızlıq, qusma, ishal və daxili qanaxma kimi ağır simptomlarla müşahidə olunur. Virus yoluxmuş şəxsin bioloji mayeləri ilə təmas nəticəsində yayılır və ölüm faizi orta hesabla 50 faiz təşkil edir.

İncəsənət və mədəni fəaliyyətlərdə iştirak bioloji qocalma prosesinin yavaşlamasına fiziki aktivlik qədər müsbət təsir göstərir. Bu barədə
Böyük Britaniyanın London Universitet Kollecinin (UCL) alimləri tərəfindən aparılan yeni araşdırma göstərib. "Innovation in Ageing" jurnalında dərc olunan tədqiqat çərçivəsində Böyük Britaniyadan 3500-dən çox insanın məlumatları təhlil olunub.
Araşdırma zamanı alimlər bioloji yaşın müəyyən edilməsində istifadə olunan 7 fərqli “qocalma saatı” göstəricisini qiymətləndirib. Nəticələr göstərib ki, insanların incəsənət və mədəni fəaliyyətlərlə nə qədər tez-tez və nə qədər müxtəlif formada məşğul olması qocalma prosesinə təsir edir. Mütəxəssislər xüsusilə 40 yaşdan yuxarı şəxslərdə bu təsirin daha aydın müşahidə olunduğunu bildirib.
Bununla yanaşı, alimlər vurğulayır ki, araşdırma yalnız əlaqəni göstərir və mədəni fəaliyyətlərin qocalmanı birbaşa ləngitdiyini təsdiqləmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.

ABŞ-da qocalmaya qarşı ilk dərman sınaqlarına start verilir. ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası tərəfindən təsdiqlənən yeni “ER-100” preparatı yaşlanma əleyhinə hüceyrə cavanlaşdırılması sahəsində dünyada ilk klinik araşdırma kimi qiymətləndirilir. Preparatı hazırlayan “Life Biosciences” ilkin mərhələdə onu ağır göz xəstəliklərindən əziyyət çəkən pasiyentlər üzərində sınaqdan keçirəcək.
ER-100 terapiyası yenidən proqramlaşdırma texnologiyasına əsaslanır. Bu metod hüceyrələrin xüsusiyyətlərini dəyişdirərək onları yenidən daha “gənc” vəziyyətə qaytarmağı hədəfləyir. Alimlər hesab edir ki, bu yanaşma zədələnmiş toxumaların bərpasına və yaşlanma ilə bağlı xəstəliklərin müalicəsinə yeni imkanlar yarada bilər.
Klinik sınaqlara qlaukoma və qeyri-arteritik ön işemik optik neyropatiya diaqnozu qoyulan şəxslər cəlb ediləcək. Hər iki xəstəlik görmə sinirinin zədələnməsi ilə əlaqədardır və dünyada korluğun əsas səbəblərindən sayılır.
Tədqiqat uğurlu olarsa, gələcəkdə bu texnologiyanın digər orqanların hüceyrələrinin bərpasında və yaşlanma ilə bağlı ağır xəstəliklərin müalicəsində də istifadə edilə biləcəyi bildirilir.

Alimlər narahatlıq, stress və depressiyanın müalicəsində inqilabi hesab edilən yeni preparat hazırlayıb. “PA-915” adlı eksperimental birləşmə ilkin araşdırmalarda “narahatlıq vaksini”nə bənzər təsir göstərərək heyvanlarda təşviş və depressiya əlamətlərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb. Araşdırmalar göstərib ki, preparatın təsiri tək dozadan sonra 8 həftəyədək davam edir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, PA-915 beyində stress reaksiyasını idarə edən PAC1 reseptoruna təsir edir. Bu reseptor kortizol hormonunun ifrazı və hipotalamus-hipofiz-böyrəküstü vəzi sisteminin fəaliyyətində mühüm rol oynayır. Xroniki stress zamanı həmin sistem həddindən artıq aktivləşərək narahatlıq, emosional tükənmişlik və depressiyaya səbəb olur. Preparat isə bu mexanizmi zəiflədərək beyində “stress siqnallarını” azaltmağa kömək edir.
Alimlər hesab edir ki, gələcəkdə bu yanaşma posttravmatik stress pozuntusunun profilaktikası və yüksək stress altında çalışan insanların müalicəsində istifadə oluna bilər. Hazırda preparat yalnız heyvanlar üzərində sınaqdan keçirilib və növbəti mərhələdə insanlar üzərində klinik tədqiqatların aparılması planlaşdırılır.

Çində sosial media platformalarında fəaliyyət göstərən influenserlər və kontent yaradıcıları üçün yeni tələblər qüvvəyə minib. Yeni qaydalara əsasən 25 oktyabr 2025-ci ildən, tibb, hüquq, maliyyə və təhsil kimi həssas sahələrdə məlumat paylaşan şəxslər öz peşə ixtisaslarını və ya müvafiq təhsillərini təsdiqləməli olacaqlar.
Tələblərə əməl etməyən şəxslər isə ciddi sanksiyalarla üzləşə bilər. Qayda pozuntularına görə 100 min yuanadək (təxminən 26 min manat) cərimə tətbiq oluna, həmçinin hesabların fəaliyyəti məhdudlaşdırıla və ya tam bloklana bilər.
Çin hakimiyyəti bu addımın əsas məqsədinin internet şəbəkəsində dezinformasiyanın yayılmasının qarşısını almaq və paylaşılan məlumatların keyfiyyətini artırmaq olduğunu bildirib. Bununla belə, yeni qərar ictimaiyyət arasında fərqli reaksiyalara səbəb olub. Bəzi şəxslər bunu istifadəçilərin yanlış məlumatlardan qorunması üçün vacib addım hesab etsələr də, digərləri bu tələblərin ifadə azadlığını məhdudlaşdıra biləcəyini düşünür.

Avstraliyanın Qərbi Avstraliya Universitetinin alimləri bal arısı zəhərinin əsas komponentlərindən biri olan melittinin süd vəzi xərçəngi hüceyrələrinə qarşı təsirini araşdırıb. Tədqiqatın nəticələrinə görə, bu maddə xüsusilə müalicəsi çətin olan və aqressiv hesab edilən şiş hüceyrələrinin məhv edilməsində perspektivli nəticələr göstərib. Araşdırmanın nəticələri “Nature Precision Oncology” elmi jurnalda dərc olunub.
Melittinin mövcud kimyaterapiya preparatları ilə birlikdə istifadə edildikdə onların təsirini gücləndirə bildiyi qeyd edilib. Alimlərin məlumatına görə, yüksək konsentrasiyada melittin laboratoriya şəraitində süd vəzi xərçəngi hüceyrələrinin böyük hissəsini qısa müddətdə məhv edib, eyni zamanda sağlam toxumalara minimal təsir göstərib.
Tədqiqatçılar bildirib ki, melittin xərçəng hüceyrələrinin membranını hədəfə alaraq onların çoxalma prosesini dayandırır. Bununla belə, mütəxəssislər qeyd edir ki, nəticələr hələ ilkin mərhələdədir və insanların müalicəsində tətbiq üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

ABŞ-ın Kaliforniya ştatında fəaliyyət göstərən “Sabi” startapı insan düşüncələrini mətnə çevirən geyilə bilən neyrointerfeys texnologiyası üzərində işləyir. Şirkətin hazırladığı xüsusi papaq və ya beret formasındakı cihaz beyində yaranan siqnalları oxuyaraq istifadəçinin daxili nitqini analiz edir və onu ekranda yazı şəklində təqdim etməyi hədəfləyir.
Texnologiya qeyri-invaziv üsulla işləyəcək, yəni beyinə implant yerləşdirilməsinə ehtiyac olmayacaq. “Sabi”nin açıqlamasına görə, cihazda 70 mindən 100 minədək yüksək həssaslıqlı sensor yerləşdiriləcək. Süni intellekt dəstəyi ilə çalışan sistem düşünülən sözləri kompüter əmrlərinə çevirmək üçün hazırlanır.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu texnologiya xüsusilə danışmaq və ya hərəkət etmək imkanları məhdud olan insanlar üçün yeni ünsiyyət vasitəsinə çevrilə bilər. Şirkət ilk prototipi 2026-cı ilin sonuna qədər təqdim etməyi planlaşdırır.

Mənbə: Wired, Sabi.com

Şəkərin körpələrin gələcək sağlamlığına ciddi təsir göstərə biləcəyi ilə bağlı yeni araşdırma aparılıb. Alimlər müəyyən edib ki, həyatın ilk 1000 günü, yəni ana bətnindən başlayaraq təxminən 2 yaşa qədər olan dövrdə şəkərin az miqdarda istehlakı gələcəkdə bir sıra xroniki xəstəliklərin riskini azaldır. Bu barədə The Guardian məlumat yayıb.
Araşdırmaya görə, erkən yaşlarda şəkərsiz və ya az şəkərli qidalanan uşaqlarda yetkinlik dövründə 2-ci tip diabet və yüksək təzyiqə daha az rast gəlinir.
Tədqiqat Cənubi Kaliforniya Universitetinin rəhbərliyi ilə aparılıb. Böyük Britaniyada 38 min nəfərin sağlamlıq göstəriciləri müqayisə olunub. Məlum olub ki, 2 yaşına qədər şirniyyat və əlavə şəkərdən uzaq qalan insanlarda diabet və hipertoniyanın yaranma ehtimalı daha aşağıdır.
Mütəxəssislər uşaqlara gündə 30 qramdan artıq şəkər verilməsini məsləhət görmür. Qeyd olunur ki, şəkər təkcə şirniyyatlarda deyil, bal, sirop və hətta bəzi meyvə şirələrinin tərkibində də olur.

Stenford Tibb Məktəbinin alimləri oynaq qığırdaq toxumasının bərpası ilə bağlı araşdırma aparıb. Tədqiqat göstərib ki, yaşlanma ilə əlaqəli olan 15-PGDH adlı zülalı bloklayan preparatın inyeksiyası diz oynağındakı zədələnmiş qığırdaq toxumasının yenidən formalaşmasına kömək edir.
Araşdırma zamanı preparat həm heyvanlar, həm də insan qığırdaq nümunələri üzərində sınaqdan keçirilib. Nəticələrə görə, müalicədən sonra yeni və funksional qığırdaq toxumasının yaranması müşahidə olunub. Alimlər bildirib ki, bu üsul xüsusilə idman zədələrindən sonra yaranan osteoartritin inkişaf riskini azaltmağa kömək edə bilər.
Mütəxəssislər qeyd edib ki, qığırdaq toxumasının özünü bərpa etmə qabiliyyəti çox zəifdir və bu səbəbdən diz zədələrindən sonra illər ərzində osteoartrit inkişaf edir. Yeni preparatın həm inyeksiya, həm də tablet formasının gələcəkdə oynaq protez əməliyyatlarına ehtiyacı azalda biləcəyi düşünülür.

Harvard Universiteti alimlərinin araşdırmasına görə, bacı ilə yaxın münasibət insanın psixoloji və fiziki sağlamlığına müsbət təsir göstərir. Tədqiqat nəticələri göstərib ki, bacısı olan insanlarda stress hormonu hesab edilən kortizolun səviyyəsi daha aşağı olur. Hətta fərqli şəhərlərdə yaşayıb nadir hallarda görüşən bacılar arasında belə emosional bağ insanın özünü daha güvənli hiss etməsinə kömək edir.
Mütəxəssislər bildirib ki, çətin və stresli anlarda bacı ilə qısa telefon danışığı belə insanın sakitləşməsinə təsir edir. Araşdırmada qeyd olunub ki, bacısı olan qadınlarda menopauza və boşanma sonrası depressiya halları daha az müşahidə edilir və onlar ağır həyat hadisələrindən sonra daha tez özünə gəlirlər.
Mütəxəssislər bildirib ki, qardaş və bacılarla yaxşı münasibətlər ümumilikdə insan sağlamlığı üçün faydalıdır. Lakin araşdırmalar xüsusilə bacı ilə olan emosional bağın psixoloji vəziyyətə daha güclü təsir göstərdiyini vurğulayıb. Bununla yanaşı, alimlər qeyd edib ki, bu cür münasibətlər ciddi depressiya zamanı peşəkar müalicəni əvəz etmir. Ancaq yaxın ailə bağı insanın psixi sağlamlığını qoruyan mühüm amillərdən biri hesab olunur.

“Qızıl Ayaqlı Qız” kimi tanınan məşhur model Lauren Wasser 24 yaşında olarkən menstruasiya dövründə tampon istifadəsi zamanı nadir, lakin həyati təhlükəsi olan Toksik Şok Sindromuna (TSS) yoluxub
Bu sağlamlıq faciəsi tibb tarixinin nadir hadisələrindəndir.
Model menstruasiya zamanı tamponu qaydalara uyğun dəyişsə də, qısa müddətdə yüksək hərarət, halsızlıq və güclü ağrılardan əziyyət çəkib. Əvvəlcə qrip hesab edilən simptomlar sonradan ağır sepsis və orqan çatışmazlığına çevrilib. Həkimlər onun yaşamaq şansını cəmi 1 faiz qiymətləndirib.
Xəstəlik nəticəsində əvvəlcə sağ ayağı dizdən aşağı amputasiya edilən model illər sonra digər ayağını da itirib. Buna baxmayaraq, Lauren Wasser yenidən podiumlara qayıdaraq həm moda dünyasında uğur qazanıb, həm də qadınları Toksik Şok Sindromunun riskləri barədə məlumatlandırmağa başlayıb.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, Toksik Şok Sindromu əsasən tamponun uzun müddət dəyişdirilmədən istifadə edilməsi zamanı bakteriyaların sürətlə çoxalaraq qana keçməsi nəticəsində yaranır. Bu vəziyyət ağır infeksiya, qan zəhərlənməsi və hətta ölümə qədər gətirib çıxara bilər.

Osaka Metropoliten Universitetinin tədqiqatçıları səhər yuxudan oyanan zaman yaranan halsızlıq və diqqət dağınıqlığını aradan qaldırmağın ən effektiv yolunu müəyyən edib. "Building and Environment" jurnalında dərc olunan araşdırma göstərib ki, oyanma keyfiyyəti birbaşa yataq otağına daxil olan təbii işığın vaxtından asılıdır.

Alimlər laboratoriya şəraitində 3 fərqli oyanma metodunu müqayisə edib. Təcrübədə iştirak edən gənclər üzərində aparılan müşahidələr sübut edib ki, oyanma saatından cəmi 20 dəqiqə əvvəl otağa daxil olan təbii işıq beyin fəaliyyətini aktivləşdirmək üçün ən ideal vasitədir. Bu üsulla oyanan şəxslər həm özlərini daha gümrah hiss edir, həm də diqqət tələb edən testlərdə daha yüksək sürət nümayiş etdirir.

Tədqiqatın maraqlı məqamlarından biri odur ki, işığın otağa çox erkən daxil olması yuxu keyfiyyətini aşağı salır. Çünki uzunmüddətli işıq təsiri tez-tez oyanmalara səbəb olur ki, bu da insanın özünü yorğun hiss etməsi ilə nəticələnir. 20 dəqiqəlik qısa və mülayim işıq isə bioloji saatı zədələmədən bədəni təbii şəkildə oyadır.

İspaniya hakimiyyəti və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) Tenerifedə "MV Hondius" kruiz laynerində aşkarlanan hantavirus infeksiyası ilə bağlı genişmiqyaslı beynəlxalq əməliyyata başlayıb.

Üç nəfərin ölümü ilə nəticələnən epidemiya səbəbindən sərnişinlərin təxliyəsinə start verilib.
ÜST-nin Baş direktoru Tedros Qebreyesus Tenerifeyə gələrək vəziyyəti yerindəcə qiymətləndirib.

Jurnalistlərə açıqlama verən Baş direktor əhalini sakitliyə çağırıb: “Bu, ikinci bir COVID-19 dalğası deyil.

Ümumi əhali üçün risk səviyyəsi olduqca aşağıdır, insanların qorxmasına və panika yaşamasına heç bir əsas yoxdur”.
Statistika və virusun növü Gəmi ilə əlaqəli ümumilikdə 8 yoluxma halı qeydə alınıb. Aparılan laboratoriya analizləri nəticəsində 6 nəfərdə hantavirusun And (ANDV) ştamı təsdiqlənib.

Mayın 2-dən yeni ölüm halının qeydə alınmaması müsbət göstərici kimi qiymətləndirilir.
ÜST-nin epidemiya və pandemiya məsələləri üzrə direktoru qeyd edib ki, virusun inkubasiya dövrünü nəzərə alaraq, bütün sərnişinlər 42 gün müddətində aktiv tibbi müşahidə altında saxlanılacaqlar.

ABŞ QİDA VƏ DƏRMAN ADMİNİSTRASİYASI

ABŞ-nin Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) yaşlanma biologiyası sahəsində mühüm addım atıb. Qurum hüceyrə yaşlanmasının qarşısını almağı hədəfləyən yeni gen terapiyasının insanlar üzərində ilk klinik sınağına icazə verib. “Life Biosciences” tərəfindən hazırlanmış ER-100 adlı terapiya hüceyrələri daha gənc və funksional vəziyyətə qaytarmaq üsuluna əsaslanır.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu elmi yenilik hüceyrələri tam şəkildə kök hüceyrəyə çevirmədən daha gənc vəziyyətə qaytarır. Texnologiya Nobel mükafatı laureatı Shinya Yamanakanın hüceyrələrin yenidən proqramlaşdırılması ilə bağlı araşdırmalarından ilham alıb.
İlk klinik mərhələdə terapiya əsasən yaşa bağlı göz xəstəlikləri və optik sinir zədələnmələri olan pasiyentlər üzərində sınaqdan keçiriləcək. Tədqiqatçılar preparatın təhlükəsizliyini və insan orqanizmində effektivliyini qiymətləndirəcək.
Alimlər hesab edir ki, ER-100 uğurlu nəticə verərsə, bu yanaşma gələcəkdə yalnız görmə problemlərinin deyil, bir çox yaşla bağlı xəstəliklərin müalicəsində yeni dövrün başlanğıcı ola bilər.

ƏMƏLİYYATINI CANLI YAYIMDA ÇƏKDİLƏR: “BU, BAŞQALARININ HƏYATINI XİLAS EDƏ BİLƏR”

Şotlandiyada yaşayan 49 yaşlı mühəndis Alaster Munro penisində yaranan kiçik şişliyin böyüməyə başladığını gördükdən sonra həkimə müraciət edib. Müayinələrdən sonra ona nadir rast gəlinən penis xərçəngi diaqnozu qoyulub. Həkimlər xəstəliyin limfa düyünlərinə yayıldığını müəyyən ediblər.
Alaster 7 saat davam edən ağır əməliyyata girib. Cərrahlar orqanın təxminən 30 faizini, həmçinin xərçəng yayılan limfa düyünlərini çıxarıblar. Daha sonra bud nahiyəsindən götürülən dəri ilə rekonstruksiya aparılıb. İlk əməliyyatdan sonra bədəndə yenə xərçəng hüceyrələri qaldığı üçün o, ikinci dəfə əməliyyat olunub və radiasiya terapiyası alıb.
Hazırda tam sağaldığı açıqlansa da, Alaster ciddi fəsadlarla yaşayır. O, normal sidiyə gedə və cinsi həyat yaşaya bilmir. Həkimlər növbəti iki ildə xəstəliyin yenidən qayıtma riskinin yüksək olduğunu bildirirlər.
Alaster əməliyyatının BBC tərəfindən videoya çəkilməsinə xüsusi məqsədlə razılıq verib. O bildirib ki, kişilər utandıqları üçün simptomları gizlətməməli, hər hansı şiş, qanaxma və ya dəyişiklik hiss etdikdə dərhal həkimə müraciət etməlidirlər.

Atlantik okeanında səyahət edən Hollandiya bayraqlı “MV Hondius” kruiz gəmisində baş verən hantavirus epidemiyası dünya səhiyyə qurumlarını hərəkətə keçirib.

Aprelin 1-də Argentinadan yola düşən və Antarktida istiqamətinə üzən gəmidə artıq 3 nəfər həyatını itirib, 8 nəfər isə müalicə altındadır.

Hazırda Kabo-Verde sahillərində olan gəmidəki 150 sərnişin öz kabinalarında izolyasiya edilib.
Hantaviruslar əsasən gəmiricilər tərəfindən daşınan viruslar qrupudur.

İnsanlara yoluxma adətən bu heyvanların ifrazatları ilə təmas olduqda və ya qurumuş ifrazat hissəciklərinin hava-damcı yolu vasitəsilə baş verir.
Xəstəliyin ilk mərhələsi qripə bənzədiyi üçün diaqnoz qoymaq çətindir. Yüksək hərarət, əzələ ağrıları və titrəmə ilə başlayan virus qısa müddətdə iki ağır formaya keçə bilər.

Ağciyər Sindromu - Nəfəs darlığı və ağciyərlərin maye ilə dolması. Bu zaman ölüm riski təxminən 35%-dir. Böyrək Sindromu isə Daxili qanaxma və böyrək çatışmazlığı. Bu zaman ölüm riski 1%-15% arası təşkil edir.
Hantavirusun spesifik bir dərmanı və ya pevəndi yoxdur. Müalicə əsasən xəstənin orqanizmini dəstəkləməkdən ibarətdir. ÜST rəhbəri bildirib ki, hazırda ictimai sağlamlıq üçün risk aşağıdır.

Nigeriyalı cərrah Oluyinka Olutoye tibdə yeniliyə imza atıb. ABŞ-da Texas Children’s Hospital-da həyata keçirilən əməliyyat zamanı həkimlər 23 həftəlik dölü ananın bətnindən müvəqqəti çıxarıb, həyati təhlükə yaradan şişi aradan qaldırdıqdan sonra yenidən ana bətninə yerləşdiriblər.
Döl nadir rast gəlinən və sürətlə böyüyən sakrokoksigeal teratoma adlı şişdən əziyyət çəkirdi. Bu vəziyyət vaxtında müdaxilə edilməsəydi, körpənin həyatını təhlükə altına sala bilərdi. Əməliyyat zamanı döl plasenta ilə əlaqədə saxlanılıb, bu da onun oksigen və qida təminatını qoruyub.
Uğurlu müdaxilədən sonra hamiləlik normal davam edib və körpə – Linli Houp – 36-cı həftədə sağlam şəkildə dünyaya gəlib. Bu hadisə fetal cərrahiyanın imkanlarını nümayiş etdirərək, doğulmamış körpələrin də müalicəsinin mümkün olduğunu bir daha sübut edib.

Cənubi Koreyada alimlər 3D çap texnologiyası ilə şəffaf və biouyğun süni buynuz qişa (kornea) hazırlayıb.

Layihə Pohang Elm və Texnologiya Universiteti (POSTECH) tədqiqatçıları tərəfindən həyata keçirilib.

Tədqiqatın nəticələri “Biofabrication” elmi jurnalında dərc olunub.
Buynuz qişa gözün ön hissəsini qoruyan və görmə üçün vacib rol oynayan nazik təbəqədir.

Onun zədələnməsi ciddi görmə itkisinə səbəb olur və hazırda əsas müalicə üsulu transplantasiyadır.

Lakin Cənubi Koreyada buynuz qişa transplantasiyası üçün orta gözləmə müddəti təxminən 6 il təşkil edir.
Tədqiqatçılar hüceyrədənkənar matriks və kök hüceyrələri birləşdirərək xüsusi canlı hüceyrələr hazırlayıb və onu 3D printer vasitəsilə çap edib.

Çap zamanı yaranan mexaniki gərginlik liflərin düzgün düzülməsinə imkan yaradaraq şəffaf kolagen şəbəkə strukturu formalaşdırıb.
Eksperiment zamanı süni buynuz qişa dovşan gözünə köçürülüb və 4 həftə ərzində insan buynuz qişasına bənzər şəffaflıq əldə edib.

Alimlərin sözlərinə görə, bu texnologiya gələcəkdə kornea transplantasiyası gözləyən milyonlarla insana ümid verə bilər.

Sosial şəbəkələrdə təbii mayalı çörəyin təsiri ana südü ilə müqayisə edilir. Lakin mütəxəssislər bu yanaşmanın elmi baxımdan düzgün olmadığını bildirib.

Araşdırma “PLoS ONE” jurnalında dərc olunub. Tədqiqatda “Lactobacillus reuteri” adlı bakteriyanın immun sistemə və iltihabi proseslərə təsiri öyrənilib.

Alimlər bu bakteriyanın sinir sistemi vasitəsilə oksitosin hormonunun ifrazını artıraraq iltihabı azalda biləcəyini qeyd edib.
Ancaq vacib məqam ondan ibarətdir ki, bu nəticələr əsasən heyvanlar üzərində aparılan təcrübələrə əsaslanır və insan orqanizmi üçün tam təsdiqlənməyib.

Bundan əlavə, qeyd olunan bakteriya hər təbii mayalı çörəkdə olmur və bişirmə prosesi zamanı mikroorqanizmlərin bir hissəsi məhv olur.

Fermentasiya prosesi çörəyin qida dəyərini artırır, fitin turşusunu azaldır və mineralların mənimsənilməsini yaxşılaşdırır. Bu səbəbdən təbii mayalı çörək həzm sistemi üçün daha uyğun alternativ sayılır.
Nəticə olaraq, bu çörək növü nə ana südü kimi immuniteti qoruyan vasitə, nə də müalicə üsuludur. Bu, sadəcə daha təbii və nisbətən faydalı qida seçimidir.

Psixoaktiv maddələrin siqaretdən imtina prosesinə kömək edə biləcəyi ilə bağlı yeni elmi nəticələr ortaya çıxıb. BBC-nin verdiyi məlumata görə, tədqiqatlar göstərib ki, xüsusilə psilosibin tərkibli “sehrli göbələklər” insanların düşüncə tərzini dəyişərək nikotin asılılığından uzaqlaşmağa təsir göstərir. ABŞ-da aparılan araşdırmada psixoterapiya ilə birlikdə psilosibin qəbul edən şəxslərin siqareti tərgitmə ehtimalının, nikotin plastırından istifadə edənlərlə müqayisədə daha yüksək olduğu müəyyən edilib.
Alimlər bildirib ki, bu təsir əsasən insanların həyat prioritetlərinin dəyişməsi ilə bağlıdır. İştirakçılar qeyd edib ki, psixodelik təcrübədən sonra siqaret artıq onlar üçün əhəmiyyətini itirib. Bununla belə, mütəxəssislər nəticələrin hələ ilkin olduğunu vurğulayıb və daha geniş araşdırmalara ehtiyac olduğunu bildirib. Psilosibinin depressiya və bəzi psixi pozğunluqların müalicəsində effektivliyi öyrənilir.
Qeyd olunub ki, psixodelik maddələrin istifadəsi bir çox ölkədə qadağandır və yalnız elmi nəzarət altında tətbiq edilir.

Meksikalı alimlər insan papilloma virusunun (HPV) müalicəsi ilə bağlı yeni metod təqdim edib. Bu yanaşma yalnız profilaktikaya deyil, artıq virusa yoluxmuş pasiyentlərin müalicəsinə yönəlib və tibb sahəsində mühüm yenilik kimi qiymətləndirilir.
Yeni metod fotodinamik terapiyaya əsaslanır. Bu zaman orqanizmə xüsusi fotohəssas maddə – fotosensibilizator, yəni işığa qarşı həssaslığı artıran, təbii və ya süni yolla sintez edilmiş maddə yeridilir və o, yalnız yoluxmuş hüceyrələrdə toplanır. Daha sonra həmin hüceyrələr müəyyən dalğa uzunluğuna malik lazer şüası ilə təsirləndirilir. Nəticədə aktiv oksigen yaranır və virusla zədələnmiş hüceyrələr məhv edilir, sağlam toxumalar isə qorunur.
Klinik sınaqların ilkin nəticələrinə görə, prosedurdan sonra bəzi pasiyentlərdə virus artıq analizlərdə aşkar edilməyib. Mütəxəssislər bildirir ki, bu texnologiya təsdiqlənərsə, HPV ilə mübarizədə yeni mərhələnin başlanğıcı və gələcəkdə daha geniş tətbiq oluna bilər.